Maatschappijleer: kernvak in het voortgezet onderwijs. Naast Nederlands, Engels en wiskunde
Dát moet het worden, was ooit mijn pleidooi. Politieke en sociale vorming als één van de kerndoelstellingen van het onderwijs aan 12- tot 18-jarigen. Opdat jongelui zich bewust worden van de gevaren die vrijheid en democratie altijd weer zullen blijven bedreigen. En leren dat gelijkwaardigheid van állen het vertrekpunt is om fatsoenlijk met elkaar te kunnen samenleven.

Een maatschappij met een pluriforme pers, voldoende gemeenschapszin. Met een oproep aan iedereen om bij te dragen aan welvaart en welzijn, in het bijzonder voor hen die hulp en ondersteuning behoeven . Waar rechtsstatelijkheid en burgerschapzin vanzelfsprekend blijven. 

Een heerlijke tijd waarin deze roze wenswolk zich ontvouwde: saamhorig vooruitgangsdenken domineerde. Op de fundamenten van de wederopbouw van Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Met emancipatoire idealen die sky high reikten. Een mammoet als liefkozende metafoor voor één onderwijsstelsel waarbij niemand buiten boord hoefde te vallen. Toegang tot álle onderwijs voor iedereen.

De ‘60-er en ‘70-er jaren van de vorige eeuw sprankelden van verwachtingsvolle hoop en nieuw elan. Van Bob Dylan tot The Rolling Stones en van baanbrekende toneelgroepen als Proloog tot de Internationale Nieuwe Scène. Niks moest, veel kon. Intrinsieke motivatie als alom aanwezige drive tot verheffing van alles en iedereen.

Tot examenvak heeft maatschappijleer het onder dat optimistische gesternte wél gebracht. Kernvak bleef een brug te ver.

Decennia later vormde de invoering van ‘Burgerschap’ alsnog een beleidspoging om sociale en politieke vorming tot in de haarvaten van het onderwijs te verankeren. Sinds 2021 móeten scholen immers actief burgerschap en sociale cohesie bevorderen. Alle leerlingen moeten leren over de basiswaarden van de Nederlandse rechtsstaat en democratie, zoals vrijheid, gelijkheid en solidariteit.

Enkele jaren geleden bleek uit onderzoek aan de Universiteit van Amsterdam dat de helft van de scholieren niet veel belang hecht aan het leven in een democratie of er zelfs geen enkele mening over heeft.
En uit actuele peilingen blijkt dat kiezers kunnen leven met vooraanstaande politici die het huis van de democratie in Den Haag een ‘nepparlement’ noemden, Nederland een ‘corrupt land’ en onafhankelijke journalisten kwalificeerden als ‘ tuig van de richel’ .
Populisten wonnen by far de laatste scholierenverkiezingen. 

De oproep uit de jaren ‘70 van de vorige eeuw blijft dús onverminderd actueel. Maatschappijleer én Burgerschap: in de kern van de schoolprogramma. Overal.
Met marginaal, maar stevig toezicht vanuit de Onderwijsinspectie.

Want: álle hens aan dek ter bestrijding van ontoereikend democratisch besef onder jongeren is wel het minste wat we elkaar aan het einde van een politiek bizar jaar mogen toewensen.

afb.: nl.pinterest.com