Grenzen worden overschreden: de Rus in Oekraïne, van Nieuwkerk in de Doorgedraaide Wereld, Khadija Arib op de voorzittersstoel van ons aller parlement.

Grensoverschrijding is fluïde. De Rus meent dat er helemaal geen grens is met Oekraïne, mevrouw Arib is diep verontwaardigd en beledigd. Ze weigert hooghartig mee te werken aan welk onderzoek dan ook. Toppresentator van Nieuwkerk relativeert de grens en vindt het vooral vervelend dat collega’s zich kennelijk geïntimideerd hebben gevoeld.

Grenzen in het maatschappelijk verkeer liggen ook niet vast. Gelukkig maar. Het maakt de omgang meestal makkelijker en uitdagender. Er zijn wél afspraken: in het verkeer, de wachtkamer, landsgrenzen en bij de kassa in de supermarkt. Zonder wordt het al snel een rommeltje. Wie zich er niet aan houdt wordt fijntjes gecorrigeerd. En leert ervan als het goed is.

De veronderstelling is dat deelnemers aan het maatschappelijk verkeer gelijkwaardig en respectvol in het leven staan. En dat thuis en op school geleerd hebben. Met een beetje opvoedings- en ervaringsgeluk breng je het dan vaak een heel eind.

Zodra er sprake is van hiërarchische werkverhoudingen wordt het voor een enkeling blijkbaar extra ingewikkeld. Omdat ik ‘de baas’ ben of autoriteit, ontleend aan weet ik veel welke bijzondere gave, gelden andere regels. Mijn regels.

Vreemd is dat. Die vanzelfsprekendheid waarmee sommigen dan hun eigen gezag, ‘rechten’ en dienovereenkomstig gedrag als acceptabel weten te verpakken.

Zolang er een ‘derde’ is die meekijkt hoeft er geen probleem te ontstaan. Er kan gecorrigeerd en gestuurd worden.. Elke baas heeft immers ook weer een baas, zo simpel is het. En wie dat ontkent of meent dat niet nodig te hebben dan wel daar boven te staan, moet er rap naar op op zoek.

Spraak en tegenspraak, macht en tegenmacht : op álle niveau’s en in welke organisatie of welk samenwerkingsverband dan ook. Organiseren én onderhouden.

In de voorbeelden waarmee ik begon gaat het er dan ook niet zozeer om welke grenzen op ontoelaatbare wijze zijn overschreden, want that’s life. Helaas, zou ik bijna zeggen. Veel meer is de vraag waar de tegenmacht en de tegenspraak georganiseerd was? En áls die er al was, waarom er kennelijk weggekeken werd.

Van de Rus, mevrouw Arib en van Nieuwkerk mag voorbeeldgedrag worden verondersteld. En daarop zijn zij zélf aanspreekbaar en voor verantwoordelijk. Maar ook zij hebben recht op meekijkers: ‘bazen’, die hen behoeden voor al te grote egotripperij, frivoliteiten en eendimensionale eigenzinnigheid.

Meekijkers die wegkijken zijn hun positie evenmin waard als degenen die in de fout gaan.